8 października 2010r. w Galerii Kasyna Urzędniczego w Łańcucie miał miejsce wernisaż Międzynarodowego Pleneru Malarskiego ''W Kręgu Pogranicza'' Łańcut - Krzemienna 2010.

Artyści z Polski, Ukrainy i Białorusi spotkali się, by tworzyć wartości wspólne w pełni świadomości tego wydarzenia kulturalnego. Istnieje takie zjawisko, które Francuzi nazywają ''trouvaille'', a Niemcy ''Einfall'', niespodziewane szczęście czy dar, którym może być plener. W takim wybranym miejscu lato, zieleń, śpiew ptaków, komfort psychiczny wyzwalają nowe jakości, oparte o twórczą podświadomość.

Krzemienna, jej usytuowanie na Pogórzu Karpackim, genius loci tego miejsca wyzwalały ambicje, dawały twórcze siły do sięgania w niecodzienność, rodziły dzieła coraz lepsze. Przyroda, jak znakomity reżyser eksperymentowała plastycznie. Zjawisko można by nazwać orkiestrą ruchów i rytmów, czego efektem były malarskie realizacje obiektów w ruchu, w różnych zmieniających się warunkach świetlnych, rytmizacja, deformacja, rozczłonkowywanie, a następnie rekonstrukcja w warunkach pracownianych.

W plenerze można wyobcować przedmiot po to, by następnie ukształtować go od nowa z wykorzystaniem talentu malarza. Silne, letnie słońce było poetyckim duchem rodzących się w Krzemiennej obrazów, jego dramatycznym i konstruktywnym darczyńcą, a przedmioty sztuki, wyrwane z ich zwyczajnego, powszedniego kontekstu, usytuowane w innych układach przekazywały nowe wartości.

Plener, to także sceneria tworzenia ''obrazu przestrzennego'', po to, by wydobyć napięcia czasowe. Można go porównać do planu filmowego, na którym pracują różni ludzie. Ich wielkie, małe, pierwszoplanowe i drugoplanowe role stwarzają jakość, którą po raz pierwszy widzi się na wernisażu - monumentalność ludzkiego talentu, jego wielopłaszczyznowość i syntezy. Syndrom tworzenia rzeczy wielkich towarzyszył ludzkości od zawsze. 8 października tego roku Łańcut był jego kolejną scenerią.

Tradycja organizowania profesjonalnych plenerów malarskich sięga XIX wieku i kontynuowana jest po dziś dzień przez szkoły i uczelnie, związki i stowarzyszenia artystyczne, instytucje i placówki. Plener to rodzaj twórczego spotkania w jednym miejscu i czasie indywidualności, przyjeżdżających często z różnych stron w poszukiwaniu nowych źródeł inspiracji: widoków, tematów, motywów. Plener to także pretekst do wymiany myśli, wrażeń i kontaktów, zawierania nowych znajomości i podtrzymywania wieloletnich przyjaźni – a wszystko to owocuje najczęściej fermentem intelektualnym, przekładającym się na konkretne realizacje: szkice, rysunki, obrazy. Prace wykonane podczas pleneru mogą mieć walor dokumentacyjny; mogą też nie odnosić się bezpośrednio do zastanej rzeczywistości, a mimo to oddawać nastrój i specyfikę danego miejsca. Nie powinny więc dziwić prezentowane na wystawach poplenerowych abstrakcje geometryczne, surrealizujące portrety, realistyczne akty i martwe natury, obrazy o tematyce religijnej, fantastycznej czy historycznej.

Taką różnorodność podejmowanych motywów, przy jednoczesnej wielości technik i stylistyk malarskich, odnajdziemy w pracach zrealizowanych podczas V Międzynarodowego Pleneru Malarskiego „W kręgu pogranicza”, który odbył się w lipcu br. w podkarpackiej wsi Krzemienna w gminie Dydnia, położonej nad rzeką San. W plenerze udział wzięło 27 artystów z Ukrainy, Białorusi, Litwy, Austrii i Polski – głównie z Rzeszowa, Tarnowa, Łańcuta, Przemyśla, czyli miast sytuujących się na terenach określanych mianem przygranicznych, wchodzących w skład dawnej Galicji. Wybór ten był nieprzypadkowy, gdyż celem organizowanych od 2005 roku przez Galerię „Marzenie” w Łańcucie plenerów jest spotkanie ludzi reprezentujących różne obyczaje i tradycje (także artystyczne), otwartych na dyskusje i twórczy ferment. W takim tyglu kultur regionalizm miesza się egzotyką, tradycja z nowoczesnością, zaś efektem wspólnych wypraw na ryby, do lasu czy biesiad przy ognisku są metafizyczne pejzaże, dla których rzeczywistość jest pretekstem, punktem wyjścia do poszukiwań czysto malarskich. Prace z pleneru w Krzemiennej eksplodują bowiem kolorem: nasyconym lub zgaszonym, ciepłym lub wystudzonym, agresywnie anektującym przestrzeń ale i delikatnie się w nią wtapiającym, ekspresyjnym lub stonowanym – ilu uczestników, tyle sposobów na malarskie rozstrzygnięcie obrazu.

Adam Bagiński (Zielona Góra) od lat maluje pejzaże „psychiczne”, w których szuka form dla swoich emocji i przeżyć – stąd elementy magii w jego płótnach, budowanych rozwibrowanymi plamami subtelnego, pastelowego koloru. Intuicyjne i wrażeniowe są także prace Kamili Bednarskiej (Rzeszów), ich ekspresję podbija „mięsista” faktura grubo nakładanej farby: ciepłych beżów, ugrów i zieleni, z którymi kontrastują plamy chłodnej bieli i granatu. Jeszcze inny rodzaj abstrakcji proponuje Austriak Rudi Benetik – rozlewające się na białym płótnie organiczne plamy czystego, nasyconego koloru są zaproszeniem do medytacji, może nad naturą natury? Na pograniczu abstrakcji i figuracji sytuują się nastrojowe nokturny Gabrieli Cichowskiej (Rzeszów, studentka ASP w Krakowie), w których spiętrzone masy koloru nachodzą na siebie, nie brakuje też ostrych „cięć”, porządkujących kompozycję. Niepokój formy odnajdziemy w wielkich płótnach Igora Yanovicha (Lwów) – artysta bawi się ich strukturą i kompozycją np. rozbijając obraz na ekspresyjny dyptyk, jego dzieła określane bywają mianem „aktów wewnętrznych”. Akt, także w bardziej tradycyjnym rozumieniu, był motywem chętnie podejmowanym przez wielu uczestników pleneru w Krzemiennej. W obrazach Dzmitry Surynovicha (Mińsk na Białorusi) ciało poddane zostało deformacji, sylwetki zostały wydłużone i obwiedzione wyraźnym konturem, co, wraz z jaskrawą kolorystyką, przywodzi na myśl egzotyczne akty z Haiti Paula Gauguina. Interesujące malarskie eksperymenty z motywem obnażonej postaci podejmował Serhiy Savchenko (Lwów), z kolei Sergey Davidivich (Mińsk na Białorusi) ciało uwieczniał miękkim modelunkiem, subtelnie je odrealniając poprzez rozmycie konturu i tła. Akt zawładnął także wyobraźnią pochodzącego z Tadżykistanu Timura Karima (Przemyśl), który w duchu najlepszych tradycji akademizmu petersburskiego przedstawia niuanse kobiecego ciała, uwieczniając je w pozach i tle zaczerpniętych z dzieł klasyków. Inny wymiar i znaczenie ma postać ludzka pojawiająca się w dziełach Małgorzaty Dawidiuk (Przemyśl), specjalizującej się w ikonach, ikonostasach i polichromiach sakralnych. Namalowane w Krzemiennej ikony, składające się na nowy cykl, zachwycają syntezą form i piękną kolorystyką, zawężoną do brązów, ugrów i złota, z których artystka wydobywa wszelkie niuanse i smaki, doskonale oddając przy tym wschodnią mistykę. Pokłosiem spotkania w Krzemiennej są także widoki konkretnych miejsc i zjawisk, malowane najczęściej w stylistyce puentylizmu i szeroko rozumianego koloryzmu, jak np. energetyzująca soczystą zielenią miniatura „Jabłonka” Pawła Szmyda (Brzozów), akwarelowe pejzaże Łańcuta Piotra Borysowicza (Kowno na Litwie) czy świetliste, nastrojowe płótna Witolda Pazery (Tarnów), z wielką malarska wrażliwością oddające urodę doliny Sanu. Warto porównać je z interpretacją pejzażu dokonaną przez Dariusza Młynarczyka (Głowno), który stosując intensywny, bujny kolor poddał wywiedzione z natury kształty dekoracyjnej deformacji i geometryzacji. Ta recepcja sztuki nowoczesnej doskonale podsumowuje lipcowe spotkanie w dolinie Sanu artystów z różnych kręgów pogranicza, rozumianego terytorialnie i mentalnie. To zarazem największa, moim zdaniem, wartość tego typu projektów, pokazujących, jak funkcjonuje i rozwija się sztuka poza oficjalnym obiegiem, na styku kultur.

Monika Nowakowska

Sztuka.pl listopad 2009